Provinsi Sulawesi Utara · Indonesia
Invest North Sulawesi

Verhaal

Van mineralen tot product

Hoe Indonesisch metaal een product wordt dat in Noord-Sulawesi is gemaakt en naar Japan, Korea of Taiwan wordt verscheept. Acht korte hoofdstukken; elk cijfer heeft zijn bron en datum.

8 hoofdstukken · ongeveer 6 minuten

  1. 01De regel
  2. 02De corridor
  3. 03Mijnbouwafval
  4. 04Eigen mineralen
  5. 05Halffabrikaten
  6. 06De laatste mijl
  7. 07Naar Oost-Azië
  8. 08Uw route

Hoofdstuk 1 van 8 Indonesië houdt zijn erts thuis

De regel: verwerk hier, of koop bij degenen die dat doen

Sinds 2014 sluit Indonesië zijn ertsexport metaal voor metaal. Ruwe minerale erts blijft in het land; verwerkte en geraffineerde producten mogen het land verlaten.

Een tijdlijn van 2014 tot 2026. Eén balk per grondstof gaat van “export toegestaan” naar “export verboden”: nikkelerts in 2020, bauxiet in 2023 en koperconcentraat in 2025. Daaronder daalt de nikkelertsquota van 379 Mt in 2025 naar ongeveer 295–300 Mt in 2026.

2014

Het eerste verbod

Onverwerkte minerale erts mag niet meer worden uitgevoerd: mijnbouwbedrijven moeten het in Indonesië verwerken. Laagwaardige nikkelerts (onder 1,7% Ni) mocht vanaf januari 2017 weer worden uitgevoerd onder quota.

Bron: Wet 4/2009 (Minerba); PP 1/2014 (ondertekend op 11 jan 2014; verbod vanaf 12 jan 2014); PP 1/2017

2020

Nikkelerts definitief verboden

Het verbod op de export van nikkelerts ging op 1 januari 2020 in, twee jaar eerder dan gepland.

Bron: Permen ESDM 11/2019; Wet 3/2020 (Minerba)

2023

Bauxiet volgt

Bauxieterts mag sinds 10 juni 2023 niet meer worden uitgevoerd. Andere onverwerkte ertsen mogen ook niet weg; concentraten alleen onder tijdelijke uitzonderingen.

Bron: Wet 3/2020 (Minerba), art. 170A

2025

Koper, en geen nieuwe nikkelsmelters

De laatste uitzondering voor koperconcentraat (Freeport, force majeure) eindigde op 16 september 2025. PP 28/2025 stopte nieuwe industriële vergunningen voor zelfstandige fabrieken die nikkel pig iron, ferronikkel, nikkelmatte of MHP maken.

Bron: Permen ESDM 6/2025; PP 28/2025

2026

De verboden blijven

In augustus 2026 bevestigde de minister van Energie en Minerale Hulpbronnen, Bahlil Lahadalia, dat de verboden van kracht blijven. De nationale nikkelertsquota werd verlaagd van 379 miljoen ton (Mt) in 2025 naar ongeveer 295–300 Mt in 2026.

379 Mtnikkelertsquota 2025

Bron: Indonesia Business Post (aug 2026); Argus (nov 2026)

Hoofdstuk 2 van 8 De nikkelcorridor om de hoek

Bitung: de dichtstbijzijnde grote containerterminal bij de nikkelparken

Het Indonesische nikkel wordt gewonnen en gesmolten in Noord-Maluku en Midden-Sulawesi. Noord-Sulawesi heeft zelf geen nikkel, maar Bitung ligt naast de corridor en is gericht op Oost-Azië.

Satellietkaart. Bitung op de noordoostpunt van Sulawesi; ten oosten daarvan de nikkelparken Weda Bay (Halmahera) en Obi, en Ternate in het noordoosten. In de laatste stap lopen de scheepvaartroutes noordwaarts van Bitung naar Busan, en van Surabaya via de Javazee naar Busan.

Bitung

Een diepzeehaven in de beschutte Straat Lembeh, met daarnaast de speciale economische zone (KEK) Bitung van 534 ha.

Bron: PP 32/2014

Weda Bay en Obi

De nikkelparken op Halmahera en Obi hebben eigen havens, dus Bitung is niet hun toegangspoort. Het is de dichtstbijzijnde grote containerterminal: een basis voor fabricage, onderhoud, reserveonderdelen en logistiek. Weda Bay ligt ongeveer 330 km verderop, Obi ongeveer 420 km.

Bron: Afstand in rechte lijn (grootcirkel), indicatief

Ternate-lading

Rederei SPIL slaat lading voor Noord-Maluku over tussen schepen in Bitung. De containerterminal verwerkte in Q1 2025 74.928 TEU (standaardcontainers), 21% meer dan een jaar eerder.

74.928 TEUContainerterminal Bitung, Q1 2025 (+21%)LogistikNews, 7 mei 2025

Bron: LogistikNews, 7 mei 2025

Dagen, geen weken

Naar Oost-Azië vaart een schip vanuit Bitung noordwaarts langs de Filipijnen; vanuit Java steekt het eerst de Javazee over. Naar Busan is dat ongeveer 5,6 dagen vanuit Bitung tegenover 7,5 dagen vanuit Surabaya.

Bron: Indicatief: 15 knopen over de grootcirkelafstand, zonder haventijd

Hoofdstuk 3 van 8 Mijnafval reinigen

Lokale grondstof uit gereinigd mijnafval

Verbonden project

ESMI, een project dat is verbonden aan het team van northsulawesi.org, reinigt reststromen van voormalige goudmijnen in Bolaang Mongondow zonder kwik of cyanide. Wat het terugwint, kan dienen als grondstof voor fabrieken in Noord-Sulawesi.

Verbonden project

Stroomschema. Oude tailings gaan naar de ESMI-sanering, die werkt zonder kwik of cyanide. Er komen goud en zilver uit, en gereinigd gesteentepoeder voor bestratingsblokken en bakstenen. Een derde, gestippelde uitstroom, verdere mineralen, is gemarkeerd met “na onafhankelijke laboratoriumanalyses”.

De erfenis

Goudwinning in Bolaang Mongondow liet tailings achter: verpulverd gesteente dat nog metaal bevat.

De sanering

ESMI verwerkt de tailings zonder kwik of cyanide. De pilot loopt vanaf november 2026.

Wat eruit komt

Goud en zilver worden teruggewonnen; leveringsvoorwaarden op aanvraag. Het gereinigde gesteentepoeder kan na uitloogtests worden gebruikt in bestratingsblokken en bakstenen.

Alleen na analyses

Verdere mineralen, zoals titaniummineraalconcentraat, worden pas aangeboden nadat onafhankelijke laboratoriumanalyses ze bevestigen. Er worden geen volumes, gehaltes of prijzen gepubliceerd.

Leveringsvoorwaarden hangen af van de pilotresultaten en van de vergunning voor de verkoop van geassocieerde mineralen, en worden per contract overeengekomen. Dit is geen aanbod van de provinciale overheid van Noord-Sulawesi.

Bekijk het ESMI-project

Bron: Projectinformatie ESMI, november 2026

Hoofdstuk 4 van 8 De eigen bodem van de provincie

Wat Noord-Sulawesi zelf heeft, en wat het kan worden

Goud, zilver, kalksteen, ijzer- en titaniumzanden, koperprospecties en geothermische warmte: de provincie heeft een eigen mineralenbasis, en nikkel komt van hiernaast via Bitung binnen. Elke rij loopt van erts naar een halffabrikaat, een component en een product.

2,30locatiequotiënt van “overige mijnbouw en steengroeven” in Noord-Sulawesi (boven 1 betekent een basissector; metaalertswinning 1,24), gemiddelde 2019–2023Bron: Investeringspotentieelkaart van Noord-Sulawesi (DPMPTSP, dec. 2024), Tabel 3.6
ErtsHalffabricaatComponentProduct
Goud en zilverProducerendToka Tindung (Noord-Minahasa) en Bakan (Bolaang Mongondow)Ongeveer 122 koz goud en 126 koz zilver bij Toka Tindung in 2025Bron: Archi Indonesia, jaarverslag 2025 en public expose 2026
Doré, geraffineerd goud en zilver
Bonddraad, elektrische contacten, zilverpasta
Elektronica, zonnecellen, sieraden
GoudmijntailingsPilot, gelieerdBolaang Mongondow (ESMI, gelieerd project)Pilot vanaf november 2026; geen volumes of gehaltes gepubliceerdBron: ESMI-projectinformatie, nov. 2026
Goud en zilver; schoon gesteentepoeder
Bestratingsblokken en bakstenen, na uitloogtests
Wegen, erven en gebouwen
IJzer- en titaniumzandenHulpbron, niet gewonnenStranden van Bolaang Mongondow, Minahasa, Sangihe en TalaudTot 31,4 Mt titaniumhoudend zand bij ongeveer 9,85% TiO2 (schatting, ongeveer 2013); geen actieve producent gevondenBron: Indonesische studie naar titaniumafzettingen (ongeveer 2013); KIARA, nov. 2013
Magnetietconcentraat, ruwijzer of sponsijzer; titaanslak
Gietstukken; titaandioxidepigment
Machineonderdelen, verf en coatings
Koper met goudAlleen voorkomenTombulilato district, Bolaang MongondowPorfier-koper-goudafzettingen onderzocht in de jaren 1970; geen huidige hulpbron of mijnBron: Lowder en Dow, Economic Geology 73(5), 1978
Concentraat, als er ooit een mijn wordt gebouwd (kathodekoper komt vandaag uit Gresik, Oost-Java)
Draad, busbars, warmtewisselaars
Motoren, kabels, koelsystemen
Kalksteen en kleiProducerendLolak, Bolaang MongondowCementfabriek van Conch: ontwerpcapaciteit 4,4 Mt cement per jaar, op ongeveer 700 ha kalksteen- en kleigrondBron: Kompas, 14 jun. 2017; Global Energy Monitor
Klinker en cement; ongebluste kalk
Prefab beton en blokken; calciumcarbonaatvulstof
Havens, wegen en gebouwen; papier en kunststoffen
Geothermische warmte en pekelProducerendLahendong, bij Tomohon120 MW geothermisch vermogen geïnstalleerd; de pekel bevat 100–500 mg/L silicaBron: Pertamina Geothermal Energy; INAGA, 2001
Koolstofarme stroom en stoom; silica uit pekel (onderzocht als aanslag, niet teruggewonnen)
Proceswarmte voor drogen en uitharden
Koolstofarmere verwerking in de provincie
NikkelVan hiernaast, via BitungWeda Bay en Obi, Noord-Maluku120 Mt nikkelerts verwerkt in het Weda Bay-park in 2025Bron: CREA/GEM, feb. 2026
Nikkelruwijzer, roestvrij staal, MHP
Roestvrijstalen buizen en bevestigingsmiddelen, batterijcellen
Apparatuur, batterijen voor elektrische voertuigen

Een matrix met één rij per mineraal. Kolommen: erts, halffabricaat, component, product. Rijen: goud en zilver, goudmijntailings, ijzer- en titaniumzanden, koper met goud, kalksteen en klei, geothermische warmte en pekel, en nikkel uit Noord-Maluku via Bitung. Elke rij toont de status, een cijfer met bron en wat het mineraal kan worden.

Ook gemeld, maar zonder actueel geverifieerd cijfer: mangaan en kaolien (genoemd door de provinciale mijnbouwdienst in 2013), puimsteen bij Tondano en kleine zwavelafzettingen in de kraters Soputan, Mahawu en Ambang (geschat in 1974). Ruwe (onverwerkte) minerale erts mag niet worden geëxporteerd; mineralen worden gekocht bij vergunninghoudende mijnbouwers (houders van een IUP). Goud en zilver staan voor de volledigheid vermeld: zij worden pas na raffinage industriële grondstoffen.

Bron: Antara, 18 mei 2013; Hadian et al., 1974; Wet 3/2020 (Minerba)

Hoofdstuk 5 van 8 De stap halffabricaten

Indonesië maakt het metaal al, elders in het land

Grote groepen in Midden- en Zuidoost-Sulawesi, Noord-Maluku, Oost-Java, Noord-Sumatra en Kalimantan verwerken erts tot halffabricaten. Geen van deze metaalbewerking vindt plaats in Noord-Sulawesi, en nieuwe zelfstandige nikkelsmelters krijgen geen vergunning. Wat zij maken, is de input voor de volgende stap.

  1. Erts
  2. Halffabricaat
  3. Component
  4. Product
Een keten van vier stappen: erts, halffabricaat, component, product. De halffabricaatstap is uitgelicht met vier producten die elders in Indonesië worden gemaakt: roestvrij staal, aluminium, koperkathode en MHP. In de laatste stap zijn de component- en productstappen gemarkeerd als de open laatste mijl.

Morowali (Midden-Sulawesi) en Weda Bay (Noord-Maluku)

Roestvrij staal en nikkelruwijzer

120 Mtverwerkte nikkelerts in het Weda Bay-park (IWIP) in 2025

Bron: CREA/GEM, feb 2026

Kuala Tanjung (Noord-Sumatra) en Noord-Kalimantan

Aluminium

1,55 Mtprimaire aluminiumcapaciteit in Indonesië, 2026

Bron: Argus, 2026

Gresik (Oost-Java)

Koperkathode

< 30%van de capaciteit toen de Manyar-smelter van Freeport in sep 2026 weer opstartte

Bron: SMM, sep 2026

Pomalaa (Zuidoost-Sulawesi) en Obi (Noord-Maluku)

MHP: nikkel voor batterijen

120 ktper jaar MHP-capaciteit bij de Pomalaa-fabriek van Vale, Huayou en Ford, mechanisch gereed op 14 aug 2026

Bron: Bedrijfsberichten, aug 2026

De leemte

Wat nog grotendeels ontbreekt, is de volgende stap: buizen, bevestigingsmiddelen, profielen, batterijpakketten en instrumenten. Die laatste mijl valt buiten de smelterstop en past bij een middelgrote fabrikant.

Bron: PP 28/2025; onderzoek op de productiepagina, nov 2026

Haven van Bitung en de Straat Lembeh vanuit de ruimte: een stille satellietfilm die van Bunaken en Manado langs Sam Ratulangi Airport, Likupang en de tolweg Manado–Bitung naar de haven van Bitung, de Straat Lembeh en het eiland Lembeh gaat (Copernicus Sentinel-2, 6 sep 2026)

Hoofdstuk 6 van 8 De laatste mijl in KEK Bitung

Een prefabfabriek naast de diepzeehaven

In de vrije zone groeit een stalen framehal travee voor travee. Hieronder ziet u een ontwerp uit onze fabrieksconfigurator: metaalafwerking voor roestvrij staal en aluminium.

Driedimensionale vogelvluchttekening van een perceel in KEK Bitung, met de haven erachter. Prefab hallen verrijzen een voor een, dan een magazijn met vrachtwagens aan de kades, kantoren met parkeerplaats, een terrein voor nutsvoorzieningen en een zonnedak; grond voor een tweede fase blijft vrij. Een kleine satellietfoto toont waar KEK Bitung ligt. Een balk toont de maanden voor vergunningen, de prefabbouw en de inrichting.

De kavel

KEK Bitung beslaat 534 ha. In Q2 2026 was circa 4,4% van de grond in gebruik, dus er zijn kavels beschikbaar.

Bron: PP 32/2014; Zona Utara, okt 2026

De hal

Een stalen framehal van 10.800 m² wordt gebouwd in 36 prefabtraveeën, met daarnaast een magazijn en kantoren.

Bron: Fabrieksconfigurator (indicatief)

Energie en personeel

Ongeveer 3,3 MW piekvermogen, 1,4 MWp zonnepanelen op het dak en circa 367 arbeidsplaatsen in twee ploegen. Het minimumloon in 2026 is Rp 4.002.630 per maand.

Bron: Fabrieksconfigurator (indicatief); Gouverneursbesluit 404/2025

Tijd en belasting

Van eerste vergunning tot opening in ongeveer 15 maanden. Hoofdactiviteiten vanaf Rp 100 miljard betalen 10 tot 20 jaar 0% vennootschapsbelasting.

De cijfers van de configurator zijn eenvoudige planningsaannames voor een eerste gesprek, geen ontwerp of offerte. Geen prijzen.

Ontwerp uw eigen fabriek

Bron: Fabrieksconfigurator (indicatief); PMK 237/2020 jo. PMK 33/2021

Gebouwen op schaal getekend volgens de indeling van de configurator; de haven en de omgeving zijn een schets. Contains modified Copernicus Sentinel data (2026), Sentinel-2 L2A, 6 Sep 2026.

Hoofdstuk 7 van 8 Scheepvaart naar Oost-Azië

Van Bitung naar Taiwan, Korea en Japan

Afgewerkte producten vertrekken via Bitung. De routes lopen noordwaarts langs de Filipijnen, rechtstreeks naar de handelsroutes van Oost-Azië.

Kaart van Oost-Azië. Scheepvaartroutes lopen van Bitung noordwaarts naar Kaohsiung, Busan en Tokio; in de laatste stap verschijnen de langere routes vanaf Surabaya en Jakarta. Balken vergelijken de vaardagen vanaf Bitung, Surabaya en Jakarta voor de haven in beeld.

Taiwan

Kaohsiung

Ongeveer 3,6 dagen op zee vanaf Bitung, tegen 5,1 dagen vanaf Surabaya en 5,3 dagen vanaf Jakarta.

Zuid-Korea

Busan

Ongeveer 5,6 dagen op zee vanaf Bitung, tegen 7,5 dagen vanaf Surabaya en 7,7 dagen vanaf Jakarta.

Japan

Tokyo

Ongeveer 6,1 dagen op zee vanaf Bitung, tegen 8,3 dagen vanaf Surabaya en 8,6 dagen vanaf Jakarta.

Eén vaarroute, drie markten

Gemiddeld bereikt een schip uit Bitung deze drie havens ongeveer 1,8 dagen eerder dan een schip uit Surabaya. Personen en dringende onderdelen vliegen rechtstreeks van Manado naar Seoel, Singapore en Guangzhou.

Vaardagen zijn indicatief: de grootcirkelafstand bij 15 knopen, zonder haventijd of omwegen. De routes op de kaart zijn een schets van de gebruikelijke vaarroutes, niet een navigatieroute.

Hoofdstuk 8 van 8 Uw route

Waar sluit u aan in de keten?

Vier instapmogelijkheden, van uw aanvoerroute naar grondstoffen tot een gratis intakegesprek met ons team.